De oorlogsjaren door de ogen van de monarchie
Tijdens de Tweede Wereldoorlog speelde de Belgische monarchie een centrale, maar ook controversiële rol. De beslissingen van koning Leopold III in 1940, zijn houding tijdens de bezetting en de gevolgen daarvan na de bevrijding hebben het politieke en maatschappelijke debat in België jarenlang bepaald. Het Archief van het Koninklijk Paleis (AKP) bewaart de archieven die toelaten deze cruciale periode te bestuderen aan de hand van originele bronnen uit de onmiddellijke omgeving van het staatshoofd.
Het Koninklijk Paleis als archiefvormer
Het Archief van het Koninklijk Paleis bewaart de documenten die werden gevormd door de diensten van het staatshoofd en door leden van de koninklijke familie. Voor de periode van de Tweede Wereldoorlog gaat het vooral om archieven van het Kabinet en het Secretariaat van de Koning (1939-1944) en van de Prins Regent (1944-1950), aangevuld met persoonlijk en privaat archief.
Deze archieven zijn van bijzonder belang omdat de koning tijdens de bezetting in België bleef, terwijl de regering naar Londen uitweek. Daardoor ontstond een unieke situatie waarin de monarchie en de regering gescheiden trajecten volgden, elk met hun eigen archiefvorming.
Koning Leopold III en de bezetting
Het zwaartepunt van de oorlogsarchieven in het AKP ligt bij de persoon van koning Leopold III. De documenten uit zijn kabinet en secretariaat werpen licht op de periode vanaf de capitulatie in mei 1940 tot zijn deportatie naar Duitsland in 1944.
In het archief van het Secretariaat van koningin Elisabeth zitten o.m. verzoekschriften over personen die werden gearresteerd, ter dood veroordeeld, gedeporteerd, als ook over Joden en waarvoor Koningin Elisabeth bij de bezetter is tussenbeide gekomen.
Er zijn ook specifieke archiefbestanden over het liefdadigheidswerk: 's Konings Garve en over de Office de Renseignement et d'Aide aux Familles des Militaires.
Persoonlijk en familiaal archief
Naast de strikt institutionele archieven bewaart het AKP ook privé-archieven van leden van de koninklijke familie. Deze documenten geven een meer persoonlijke kijk op de oorlogsjaren en vullen de officiële dossiers aan.
Het gaat onder meer om brieven, persoonlijke nota’s en documenten die niet voor publieke of administratieve doeleinden bestemd waren. Samen tonen zij hoe de oorlog niet alleen een staatszaak was, maar ook een ingrijpende ervaring voor de koninklijke familie zelf.
De naoorlogse nasleep
De oorlog eindigde niet in 1945 voor de monarchie. De archieven van het Koninklijk Paleis documenteren ook de onmiddellijke naoorlogse periode, waarbij de archieven van de Prins-Regent belangrijk zijn.
Deze bestanden vormen een belangrijke sleutel tot het begrijpen van de Koningskwestie, de volksraadpleging van 1950 en de uiteindelijke abdicatie van Leopold III.
Archiefbestanden m.b.t. de Tweede Wereldoorlog
- Archief van het Kabinet van de Koning, regeerperiode koning Leopold III (1934-1951)
- Archief van het Kabinet van de Prins-Regent
- Archief van de Secretaris van koning Leopold III (Robert Capelle) 1934-1944
- Archief van het Secretariaat van koning Leopold III (J. Pirenne) 1945-1950
- Archief van het departement van de Grootmaarschalk van het Hof - Regering van koning Leopold III (1934-1944, 1950)
- Archief van het Departement van de Grootmaarschalk van het Hof - Periode van het Regentschap (1944-1950)
- Verzameling fotoalbums van koning Leopold III
- Archief van het Secretariaat van koningin Elisabeth
- Archief van 's Konings Garve
- Archief van Office de Renseignements et d'Aide aux Familles de Militaires (O.R.A.F.)
