Archief van de Nationale Koninklijke Beweging (NKB)

De Nationale Koninklijke Beweging (NKB) situeert zich op het politieke toneel op de uiterst rechterzijde. De leiding van het NKB is in Brussel gevestigd. Het zal nog tot 23 februari 1961 duren vooraleer de NKB in zijn geheel wordt erkend als gewapende verzetgroep.

Dat belet de NKB niet om talrijke leden te verzamelen na de bevrijding, want uiteindelijk krijgen 8527 verzetsleden hun erkenning via deze organisatie. De beweging, die zich na de oorlog hervormt tot de Nationale Oud-strijdersbond van de Verzetsbeweging NKB, neemt tijdens de koningskwestie de verdediging op zich van Leopold III. Dat gebeurt onder leiding van haar historische aanvoerders professor Eugène Mertens de Wilmars en generaal Ernest Graff.

Van het nationale archief van de NKB is slechts een deel bewaard gebleven. Het archief werd overgemaakt aan het ministerie van Landsverdediging, maar toen het archief in 2003 werd ‘herontdekt’, waren een deel van de individuele dossiers verdwenen. Slechts ongeveer de helft is overgebleven: de dossiers van Baccus tot Dom, van Houdequin tot Kempen, van Mathijs tot Meul, van Philippaerts tot Sandra, en van Soetemans tot Wattel.

Dat is des te betreurenswaardiger omdat in deze dossiers documenten zitten die we niet terugvinden in de officiële dossiers van de Dienst van de Weerstand, met name: een kleine groene steekkaart uit de periode onmiddellijk na de oorlog met het biografische profiel van de betrokkene, zijn/haar militaire graad en functie, zijn/haar graad bij de NKB, de datum van toetreding tot het verzet en tot de NKB, inlichtingen over een eventuele hechtenis; en vooral een invulformulier.

Om deze lacunes te verhelpen en onderzoek te kunnen doen op lokaal of regionaal niveau beschikken we gelukkig over aanvullende archiefbestanden. Twee daarvan hebben betrekking op Antwerpen en de Antwerpse regio.

1. Het eerste is van Eugène Colson, leider van de afdeling in de haven van Antwerpen tijdens de bezetting en nationaal vereffenaar van de beweging vanaf 1973.
2. Het archief Felix Hoebeke bevat in hoofdzaak 50 tot 60 steekkaarten over leden van de compagnie A2/106 van Antwerpen.

Een ander archief heeft betrekking op de oud-strijdersbond van de NKB van Turnhout. Het archief bevat vele lijsten van honderden verzetsleden van de NKB uit Turnhout en omgeving.

In het archief van het 9de bataljon van de afdeling Schaarbeek van de NKB ten slotte, zitten ledenlijsten die zijn gerangschikt volgens anciënniteit sinds januari 1943.

• Het CegeSoma bewaart de archieven van de NKB, met uitzondering van een klein archiefbestand over de afdeling van Schaarbeek. Zie hieronder de rubriek ‘Hoe?’ voor meer details (raadpleegbaar ter plaatse).
• Het Centrum voor Historische Documentatie van de Krijgsmacht bewaart dit kleine fonds, namelijk de archieven van het 9e bataljon van de afdeling Schaarbeek (NC91/1) (raadpleegbaar ter plaatse; op afspraak via info.ca@mil.be).

De ongeveer 4.000 individuele dossiers van het nationale archief van de NKB zijn alfabetisch geklasseerd onder het archiefnummer AA 1859.

Van de andere archiefbestanden die verband houden met de NKB beschikt alleen het archief van Eugène Colson (AA 1761) over een inventaris die online kan worden geraadpleegd via de beschrijving in de catalogus Agatha van het Rijksarchief.

Omdat het archief van Felix Hoebeke (AA 2248) slechts één doos omvat, is het raadplegen van de individuele steekkaarten — die alfabetisch zijn geklasseerd — relatief eenvoudig.

Voor het omvangrijke archiefbestand van de NKB van Turnhout (AA 1873) is het zeer nuttig om over bijkomende informatie te beschikken: de formulieren, steekkaarten (al dan niet alfabetisch geklasseerd) en lijsten bevinden zich in de dozen 8 en 10 tot en met 12.