Wie?
De ‘Amicale des prisonniers politiques rescapés du convoi du 3 septembre 1944’ refereert aan een echte krachttoer van Belgische spoorwegbeambten.
In de ochtend van 2 september 1944 worden 1500 Belgische politieke gevangenen uit de gevangenis van Sint-Gilles naar het Brusselse Zuidstation gebracht om te worden gedeporteerd naar Duitsland. Omdat ze weten dat de komst van de geallieerden niet lang meer kan uitblijven, vertragen de spoorwegbeambten het vertrek en laten ze het konvooi heel langzaam tot in het vormingsstation van Muizen, bij Mechelen, rijden, waar de trein de hele nacht blijft staan.
Omdat de spoorlijn naar Antwerpen inmiddels versperd is, wordt het konvooi de volgende ochtend, op 3 september, teruggebracht naar Brussel. Tegelijkertijd leiden onderhandelingen tussen de hoogste Duitse verantwoordelijken, vertegenwoordigers van het Rode Kruis en de consuls van de neutrale mogendheden tot de vrijlating van alle politieke gevangenen in de hoofdstad. Ook die van de 'spooktrein' zijn gered.
De vriendenkring wordt al heel snel na de bevrijding opgericht en geleid door verzetsstrijder René Ponty. De Amicale was nog actief in 1993. Het archief werd korte tijd later overgemaakt aan het CegeSoma.
Wat?
De Amicale des prisonniers politiques rescapés du convoi du 3 septembre 1944 liet haar honderden leden onmiddellijk na de bezetting een gedetailleerd formulier invullen. Op dat formulier van vier bladzijden worden vragen gesteld over hun identiteit, de omstandigheden waarin ze werden gearresteerd, hun gevangenschap, hun situatie in de spooktrein en hun patriottische activiteit.
Bij het invulformulier zit in vele gevallen ook briefwisseling, maar sommige dossiers bevatten enkel een strook met beknopte biografische gegevens en informatie over de ondergane Duitse repressiemaatregelen. De reeks is echter niet volledig.
Het archief omvat verder duizenden individuele fiches. Op elk van hen staan de naam, voornaam, het beroep, de woonplaats, de plaats en datum van arrestatie en ook het parcours dat de betrokkene heeft afgelegd in het repressie-universum van de bezetter, zonder dat de persoon in kwestie noodzakelijkerwijs werd bevrijd uit de spooktrein of zelfs in de gevangenis van Sint-Gillis heeft verbleven.
Waar?
Het CegeSoma beheert het hierboven vermelde archief, maar het kan worden geraadpleegd in het Algemeen Rijksarchief 2 – Depot Joseph Cuvelier.
In de inventaris van de Amicale zijn de eerste letters van de namen van de personen voor wie een dossier in de pakken aanwezig is, terug te vinden (AA 1673/3-30 en AA 1714/1-7).
De hierboven vermelde individuele fiches zijn volgens hetzelfde principe geïnventariseerd (AA 1673/1-2).
De documenten kunnen ter plaatse worden geraadpleegd; de inventaris is online beschikbaar.
