Archief van de Unie der Inlichtings- en Actiediensten (UIAD)

Kort na de bevrijding ontstond de Unie van Speciale Diensten, waarin leiders of vertegenwoordigers van 25 inlichtingsdiensten en organisaties voor politieke oorlogsvoering zich verenigden. Hun doel: één gezamenlijke lijn trekken voor alle betrokken verzetsnetwerken en de belangen van hun agenten verdedigen.

Eind 1945 werd deze Unie opgevolgd door de Unie der Inlichtings- en Actiediensten (UIAD). Officieel heette de vzw de Algemene Raad van de Nationale Unie der Inlichtings- en Actiediensten; de statuten verschenen in het Belgisch Staatsblad op 1 december 1945.

De UIAD had drie hoofddoelen:

1. Het eenheidsstreven en patriottisch ideaal bij oud-verzetsleden levend houden.
2. Een sociale macht vormen die morele en materiële belangen van inlichtings- en actieagenten en hun helpers verdedigt, en hen vertegenwoordigt bij de overheid.
3. Een morele stem zijn in nationale kwesties, zonder partijpolitiek of ideologische inmenging.

Lidmaatschap was individueel en stond open voor iedereen met het officiële statuut van inlichtings- en actieagent. De UIAD was dus geen koepel van verenigingen. Vanaf maart 1946 gaf de organisatie het tijdschrift Le Courrier SRA uit, eerst driemaandelijks en later twee keer per jaar, tot in 1998.

Naast belangenbehartiging bood de UIAD ook sociale hulp aan agenten of hun nabestaanden die lichamelijke of materiële schade hadden geleden door hun verzetsactiviteiten. Overal in het land ontstonden provinciale en lokale afdelingen. Zo bleef de afdeling Brabant actief tot 2004.

Van twee provinciale afdelingen – UIAD-Brabant en UIAD-Luik – zijn archieven bewaard gebleven.

UIAD-Brabant

Het archief bevat vijf mappen met in totaal 2.270 lidmaatschapsformulieren. Op de voorzijde (of bij Nederlandstaligen soms op de achterzijde) staan naam, voornaam, adres, geboorteplaats en informatie over de ‘geheime activiteit’ van het lid: het netwerk, de begin- en einddatum van de inzet en een korte beschrijving van de activiteiten. Elke aanvraag werd ondertekend door twee ‘peters’ die het lid voordroegen.

Daarnaast is er een lijst met alle IAD-officieren, met hun naam, voornaam, geboorteplaats en -datum, adres of overlijdensdatum, graad en het netwerk waarin zij erkend waren.

UIAD-Luik

Het archief bestaat uit twee reeksen:

1. Lidmaatschapsdossiers – In negen archiefdozen zitten per kandidaat twee tot vijf documenten: het lidmaatschapsformulier, de aanvraag en soms correspondentie. Op de formulieren staat de identiteit van de kandidaat, het netwerk en de begin- en einddatum van de inzet, plus een samenvatting van de activiteiten. Op de achterkant kan ook vermeld zijn of iemand lid was van andere oud-strijdersorganisaties.
2. Sociale dienst – Deze reeks omvat honderden individuele dossiers en twee kaartregisters. De dossiers geven informatie over de Duitse repressie, zoals de arrestatiedatum en het traject langs gevangenissen en concentratiekampen. De registers bevatten gegevens over identiteit, netwerk bij de bevrijding en de datum van toetreding tot dat netwerk.

Het CegeSoma bewaart de archieven van de afdelingen UIAD‑Brabant (“Archieven van de Unie van Inlichtingen- en Actiediensten van de provincie Brabant”, AA 1138) en UIAD‑Luik (“Archives de l’Union des Services de Renseignement et d’Action de la province de Liège”, AA 1137). De lijsten van inlichtingen‑ en actieagenten zijn in beide archieven alfabetisch geordend. De inventaris van het Luikse archief is online raadpleegbaar via Agatha.