Archieven over België tijdens de Tweede Wereldoorlog bewaard door de FOD Defensie

De Tweede Wereldoorlog was niet alleen een burgerlijke en politieke crisis, maar ook een ingrijpende militaire ervaring. De mobilisatie van 1939, de 18-daagse veldtocht van mei 1940, de krijgsgevangenschap, het Belgische leger in ballingschap, het verzet en de bevrijding lieten een omvangrijke militaire administratie na. Die archieven worden vandaag bewaard door de Federale Overheidsdienst Defensie en vormen een onmisbare bron voor het begrijpen van België in oorlogstijd.

Samen documenteren zij de militaire besluitvorming, de inzet van Belgische eenheden, het lot van militairen en de rol van defensie tijdens en na de bezetting.

Een belangrijk deel van de militaire archieven over de Tweede Wereldoorlog wordt bewaard in het Koninklijk Legermuseum. Daar bevinden zich zowel institutionele archieven als persoonlijke dossiers die teruggaan tot de vooroorlogse periode en doorlopen tot na 1945.

Het Legermuseum bewaart onder meer:

• persoonlijke dossiers van soldaten, onderofficieren en officieren geboren voor 1889;
• archieven van het Belgisch leger en zijn verschillende diensten;
• dossiers over het Belgisch Militair Vliegwezen in Groot-Brittannië (RAF);
• archieven van de dienst Krijgsgevangenen, die het lot van duizenden Belgische militairen in Duitse kampen documenteren;
• archieven van het Ambt der Werken van het Gedemobiliseerde Leger (OTAD), dat tijdens de bezetting met Duitse toestemming actief was;
• documenten over Belgische zeelui in de geallieerde koopvaardij en oorlogsvloot.

Daarnaast bewaart het Legermuseum talrijke persoonlijke archieven van officieren en generaals, die inzicht geven in militaire strategie, contacten met buitenlandse mogendheden en de interne werking van het leger. Deze persoonlijke documenten tonen hoe individuele militairen de oorlog beleefden en mee vormgaven.

Een tweede kerninstelling binnen de FOD Defensie is het Centrum voor Historische Documentatie (CHD) in Evere. Hier worden uitgebreide militaire archieven bewaard die betrekking hebben op de Tweede Wereldoorlog en haar voorgeschiedenis.

Tot de belangrijkste bestanden behoren:

• archieven van het Groot Hoofdkwartier en andere bevelsstructuren;
• velddagboeken, orders en rapporten van eenheden;
• dossiers over de 18-daagse veldtocht van mei 1940;
• documenten over de bevrijdingscampagne en de bezetting van Duitsland na 1945;
• plannen, kaarten en militaire analyses.

Dankzij deze bronnen kan de militaire geschiedenis van België tijdens de oorlog in detail worden gereconstrueerd, van strategische beslissingen tot operaties op het terrein.

De archieven van Defensie documenteren ook het lot van Belgische militairen die in Duitse krijgsgevangenschap belandden. Ze bevatten informatie over kampen, repatriëring en de moeilijke terugkeer naar het burgerleven.

Daarnaast bewaart Defensie archieven over verzetsbewegingen met een militaire structuur, zoals het Geheim Leger en de Belgische Nationale Beweging. Deze bestanden tonen hoe militaire expertise en clandestiene actie samenkwamen in de strijd tegen de bezetter.

Na de oorlog speelde Defensie ook een rol bij de erkenning van gewapend verzet en militaire inzet. Dossiers over statuten, onderscheidingen en erkenning maken deel uit van dit archieflandschap en illustreren hoe militaire bijdragen aan de oorlog officieel werden gewaardeerd.

Naast institutionele archieven bewaart Defensie ook persoonlijke dossiers van militairen, waaronder soldaten, onderofficieren en officieren. Deze documenten bevatten gegevens over mobilisatie, inzet, krijgsgevangenschap en naoorlogse carrière.

Voor familieonderzoek en biografische studies vormen deze dossiers vaak een eerste en onmisbare bron. Ze verbinden het grote militaire verhaal met individuele levenslopen.

De archieven die door het ministerie van Defensie worden bewaard, vormen samen het militaire geheugen van België tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ze documenteren nederlaag en heropbouw, gevangenschap en verzet, ballingschap en bevrijding.