Weblegende : Arrêté-loi du 19 septembre 1945 sur le statut de la Résistance armée avec cachet du groupe "Les Affranchis"
Wie?
De controlecommissies van de Dienst van de Weerstand – administratieve rechtbanken die ressorteren onder het ministerie van Landsverdediging – worden opgericht krachtens de artikels 2 en 4 van het wetsbesluit van 19 september 1945 met betrekking tot de erkenning van het statuut van gewapende weerstander. Ze worden ingesteld bij ministerieel besluit van 5 juli 1946.
Het is hun taak om de aanvragen voor dit statuut te onderzoeken, en ze goed te keuren of te weigeren. De aanvragen worden ingediend bij de Dienst van de Weerstand, die de dossiers vervolgens overmaakt aan de bevoegde regionale controlecommissie. Er bestaan zo tientallen commissies. Tegen hun beslissing kan beroep worden aangetekend bij één van de negen herzieningscommissies. Tegen de beslissingen van die herzieningscommissies kan nog cassatieberoep worden aangetekend bij de Raad van State. De commissies zetelen over het algemeen in de lokalen van de rechtbanken van eerste aanleg of van het vredegerecht. Het werk van de commissies begon in 1946, de allerlaatste beslissingen dateren van 1984.
Wat?
Slechts van enkele commissies kon tot dusver archief gelokaliseerd worden. In de meeste gevallen maken ze deel uit van archiefbestanden van vredegerechten of van de rechtbanken van eerste aanleg waar ze werden bewaard. Deze documenten zijn afkomstig van de controle- en herzieningscommissies uit Antwerpen, Brugge, Brussel, Hasselt, Lier, Bergen en Sint-Niklaas.
De inhoud verschilt van het ene archief tot het andere, maar het zijn vaak registers van zittingen met de beslissingen, briefwisseling, diverse lijsten, instructies en documentatie over de wetgeving. Soms zitten er ook boekhoudkundige stukken tussen, of agenda’s, alfabetische registers en zelfs – zoals dat het geval is voor de commissie Antwerpen III en vooral voor de herzieningscommissies van Brussel – individuele dossiers van weerstanders.
In de meeste archieven is de informatie over de verzetsactiviteiten heel beknopt. Maar omdat bij de archieven van de Dienst van de Weerstand geen geografisch register zit, zijn deze documenten toch nuttig om een onderzoek naar verzetslui te beginnen vanuit één van de genoemde steden.
Waar?
De verschillende afdelingen van het Rijksarchief bewaren het grootste deel van de archieven van de controle- en herzieningscommissies van Brussel (1e, 3e en 14e commissie), van Bergen, van Antwerpen (herziening; controle; Antwerpen III), van Lier, van Brugge en van Sint-Niklaas. Ze bewaren ook de archieven van de gerechtelijke politie van Brussel (ter plaatse raadpleegbaar; inventarissen online raadpleegbaar via Agatha).
Het CegeSoma bewaart de archieven van de controlecommissie van Hasselt (AA 1399) (ter plaatse raadpleegbaar; inventaris online raadpleegbaar via Agatha).
