Archief van het Geheim Leger

Het Geheim Leger (GL) begint op 15 oktober 1944 zijn troepen te demobiliseren. De organisatie, die nog steeds wordt aangevoerd door luitenant-generaal Jules Pire, brengt in april 1945 het eerste nummer uit van haar maandblad Pygmalion.

In de herfst van datzelfde jaar begint het GL met de administratieve procedure die zal leiden tot de erkenning van meer dan 55.000 leden van het Geheim Leger als ‘gewapend weerstander’. De eenheid van de organisatie wordt nog versterkt door de oprichting, op 14 maart 1948, van de Unie der Verbroederingen van het Geheim Leger (UVGL). De statuten worden gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad van 10 september 1949.

De oprichting van de UVGL is een beetje de bekroning van het web van lokale verbroederingen (van schuiloorden, sectoren en zones) dat zich over het hele land heeft uitgesponnen. De UVGL beheert ook het archief van de organisatie en de duizenden individuele dossiers die werden aangelegd met het oog op de erkenning van de leden, tot aan zijn ontbinding in 2002.

De individuele dossiers die worden aangelegd door het GL met het oog op erkenning van zijn leden als ‘gewapend weerstander’, bevatten veel meer informatie dan de dossiers in het archief van de Dienst van de Weerstand. Naast de finale beslissing van de Dienst van de Weerstand bevatten deze dossiers bijna allemaal een steekkaart met het opschrift ‘Staat van Diensten bij het GL’, een blad met het opschrift ‘Verslag over het gedrag en wijze van diensten’ en vooral een gedetailleerde vragenlijst.

1. De steekkaart ‘Staat van Diensten bij het GL’ werd ingevuld door de betrokkene zelf. Er staat informatie op over de identiteit van de persoon en over zijn/haar situatie als militair, met vermelding van zijn/haar eenheid en graad in het GL, de datum van toetreding, een overzicht van zijn/haar activiteit en, indien van toepassing, van de ondergane Duitse repressiemaatregelen.
2. In het ‘Verslag over het gedrag en wijze van diensten’ geven de oversten van de betrokkene hun oordeel over zijn/haar gedrag tijdens de bezetting. Dit document biedt in vele gevallen een genuanceerder beeld dan het vaak nogal vleiende relaas dat de aanvrager over zichzelf geeft.
3. Deze formulieren bevatten een massa informatie over de identiteit van de persoon en zijn/haar activiteiten bij het verzet. Worden met name vermeld: de zone, de sector en het schuiloord waaronder de betrokkene ressorteerde, zijn/haar functie bij het GL, de datum van toetreding, de naam van de persoon die hem/haar heeft aangebracht, de namen van zijn/haar oversten, die van andere groeperingen waarvan de betrokkene lid zou zijn geweest, eventuele informatie over zijn/haar onderduiking en de ondergane Duitse repressiemaatregelen.

Er wordt ook gevraagd of de persoon in kwestie eervolle onderscheidingen heeft gekregen en/of een eervolle vermelding bij dagorder van het GL. Het formulier bevat ook veel vragen over de activiteiten van de betrokkene, zoals inlichtingen inwinnen, verbindingen, maquis, transport, parachutages, sabotages, guerrilla, onderdak geven en andere vormen van hulp aan onderduikers, sluikpers. Kortom, een document dat een goudmijn is… als het nauwgezet werd ingevuld.

In totaal bleven 59.561 dossiers bewaard: 55.222 daarvan leidden tot een erkenning en 4039 liepen uit op een weigering. Er bestaat een kaartregister van de leden, waarvan het aantal steekkaarten ongeveer overeenkomt met het aantal dossiers. De informatie in het register is veel beknopter, maar heeft dan weer het voordeel dat de steekkaarten net na de bevrijding werden opgesteld: de identiteitsgegevens van de persoon stemmen dus zo goed als zeker nog overeen met zijn/haar profiel tijdens de bezetting.

Zoals zo vaak is het belangrijkste probleem van deze reeksen van steekkaarten of individuele dossiers, dat ze geen onderzoek toelaten op geografische basis, en evenmin op basis van een dochterorganisatie van een verzetsnetwerk. Gelukkig beschikken we in dit geval ook over zeer uitgebreide algemene documentatie die vaak dateert van meteen na de bezetting. Deze algemene informatie is verdeeld over 357 mappen en behandelt diverse onderwerpen. De onderdelen ‘Belgisch Legioen’ (vooral de mappen 27 tot 29), ‘Historiek’ (mappen 45 tot 61), ‘Verliezen van het Geheim Leger’ (mappen 253 tot 262) en vooral ‘Slagorden’ (mappen 263 tot 285) zijn bijzonder interessant om namen terug te vinden via subgroepen of afdelingen.

Het Centrum voor Historische Documentatie van Defensie (CDH) bewaart alle hierboven vermelde documenten, alfabetisch gerangschikt. Twee inventarissen van de archieven van het GL helpen om te bepalen welke dossiers uit de 47 dozen relevant zijn (ter plaatse raadpleegbaar; afspraak maken via info.ca@mil.be; op voorwaarde dat de gezochte persoon is overleden / toestemming geeft voor inzage en dat het document niet geclassificeerd is).