Originele legende : Special operations executive, s.d.
Wie?
De Belgische Staatsveiligheid wordt opgericht in 1929 als een afdeling van de Openbare Veiligheid. Bij de nederlaag in mei 1940 valt de dienst uiteen. Hij wordt in november 1940 opnieuw opgericht door de Belgische regering in ballingschap in Londen. Een van de eerste taken is de samenstelling van een geheime dienst. Die moet in eerste instantie het contact herstellen met België om inlichtingen in te winnen over de situatie in het thuisland. De Staatsveiligheid legt zich ook toe op acties, politieke oorlogsvoering en evacuaties uit bezet gebied.
Vaak is dat in samenwerking met Britse geheime diensten zoals de Special Operations Executive (SOE), de Political Warfare Executive (PWE), de Military Intelligence Section9 (MI9), en vooral, voor wat betreft de inlichtingen, de Secret Intelligence Service (SIS). William Ugeux is van juni 1943 tot september 1944 directeur-generaal inlichtingen en acties.
De Tweede Sectie van het ministerie van Landsverdediging is heropgericht in december 1940, met een focus op militaire missies. De rol van de Tweede Sectie wordt in 1942 opnieuw gedefinieerd: in bezet gebied wordt de dienst belast met de vorming en bewapening van het toekomstige Geheim Leger, en de voorbereiding en uitvoering van sabotages en militaire acties in het kader van een eventueel offensief van de geallieerden, dit alles in samenwerking met de SOE.
De Compagnie des subsistants, die wordt opgericht in augustus 1942, wordt beheerd door de Staatsveiligheid en de Tweede Sectie. Het is een administratieve eenheid die instaat voor agenten die worden opgeroepen om te vertrekken voor een speciale missie in bezet België. De compagnie zal later ook een soort opvangdienst worden voor agenten die aankomen in Groot-Brittannië.
Wat?
De archieven van de Staatsveiligheid zijn gespreid over het archief van de instelling zelf en dat van William Ugeux. De archieven van de instelling in Londen zijn opgegaan in de dossiers die onmiddellijk na de oorlog werden aangelegd in verband met de aanvragen voor het verkrijgen van het statuut van Inlichtings- en actieagent: ze zitten in algemene dossiers en in sommige persoonlijke dossiers van agenten die vanuit Groot-Brittannië opereerden.
Het archief William Ugeux vormt een nuttige aanvulling op de informatie in de vermelde algemene dossiers van de Staatsveiligheid. Het archief Ugeux stamt uit de periode 1940-1947, en dan vooral uit de jaren 1942 tot 1945. De documenten hebben hoofdzakelijk betrekking op operationele agenten die werden uitgestuurd voor missies, op de inlichtingendiensten in bezet België en op de Belgische netwerken in Frankrijk. De meeste individuele dossiers zitten in mappen over netwerken, missies en bewegingen. Het archief omvat ook een register met 600 pseudoniemen uit de oorlogstijd, met identiteitsgegevens van de personen die deze namen hebben gedragen. Het register werd opgesteld door BRTN-journalist Etienne Verhoeyen.
Het archief van de Tweede Directie van Landsverdediging in Londen omvat meerdere honderden dozen. De interessantste stukken zitten in de secties ‘Telegrammen’, ‘Correspondentie’, ‘Persoonlijke dossiers’ en ‘Dossiers’. Vooral de ‘Dossiers’ zijn bijzonder waardevol, want zij bevatten een schat aan informatie over elke missie die werd georkestreerd door de Tweede Directie, en in het bijzonder over de agenten die werden uitgestuurd naar bezet grondgebied: signalementen, Britse en Belgische rapporten over hun training, briefwisseling, beschrijving van de missie, rapporten van de agent bij zijn/haar terugkeer, beoordeling van de resultaten door zijn/haar oversten.
Ook de registers van de Compagnie des subsistants zijn bewaard. Ze bevatten gegevens over identiteit, missies, graad en dienstverband van agenten.
Waar?
- Het CegeSoma bezit de m.b.t. de Inlichtings- en Actiediensten de algemene en individuele dossiers (plaatskenmerk AA1333, ter plaatse raadpleegbaar, mits toestemming).
- Het CegeSoma bewaart tevens de archieven van William Ugeux (plaatskenmerk AA 884, ter plaatse raadpleegbaar). De gedetailleerde inventaris is online beschikbaar via Agatha.
- Het Centrum voor Historische Documentatie van de Krijgsmacht (CHD) bewaart een inventaris van de archieven van de Tweede Sectie van het Ministerie van Landsverdediging, met een namenregister dat het opzoeken van een specifieke verzetspersoon vergemakkelijkt (ter plaatse raadpleegbaar, mits toestemming).
- De Fraternelle des agents parachutistes (‘verbroedering van de agenten parachutisten’) bewaart de registers van de Compagnie des subsistants (ter plaatse raadpleegbaar).
