België in oorlog / Artikels

Accommodatie

Thema - Collaboratie

Auteur : Wouters Nico (Instelling : CegeSoma)

De term ‘accommodatie’ wijst op aanpassing onder de bezetting en de complexe gedragingen van de meerderheid van de bevolking in de grote grijze zone naast collaboratie en verzet.

Oorsprong en gebruik

De term komt van de Nederlandse historicus Ernst H. Kossmann. Hij wees op de aanpassing en de gehoorzaamheid van Belgische en Nederlandse overheden en bedrijven, die veronderstelden dat verzet onder de Duitse bezetting geen zin had. Dit impliceerde ook het ‘wegkijken’ van bijvoorbeeld de Jodenvervolging. De Zwitserse historicus Philippe Burrin ontwikkelde de term verder voor Vichy-Frankrijk. Hij onderscheidde verschillende (morele) categorieën. Zogenaamde ‘opportunistische accommodatie’ (zoals bedrijven die grote winsten maken) overlapt volgens Burrin met collaboratie.

31114
Instelling : CegeSoma
Collectie : Sipho
Auteursrecht : CegeSoma
Oorspronkelijke legende : De begrafenis van de slachtoffers van de Angelsaksische terreur aanval op Antwerpen, welke plaats had op 9 april 1943.

Betekenis

De term kan gebruikt worden voor elites en bedrijven maar ook voor het gros van de gewone bevolking. Omdat het hier gaat om de mensen die collaboratieen verzet afwijzen, omvat de term ‘accommodatie’ potentieel de overgrote meerderheid van de bevolking. De term kan dus slaan op de bestuurlijke of economische ‘politiek van het minste kwaad’, maar evenzeer op de dagelijkse overlevingsstrategieën op individueel niveau zoals de zoektocht naar voedsel, kleding, verwarming en veiligheid. Overleven onder de bezetting gaat immers gepaard met nieuw gedrag: kleine vergrijpen, geheimhouding, nieuwe sociale relaties, ruilhandel en in het algemeen een cultuur van onderling ‘arrangeren’.

Moreel gesproken is accommodatie altijd ambigu. De overgrote meerderheid van de bevolking wijst collaboratie af, maar kiest feitelijk evenmin voor het verzet. In het dagelijks handelen schikt men zich naar de nieuwe machtsverhoudingen. Zo betekent accommodatie dus ook het accepteren van bepaalde uitwassen van het heersende systeem.

Essentieel is dat het om een dynamische term gaat. Men past zich immers aan een voortdurende wijzigende context aan. De accommodatie verandert dus ook op het moment dat de Duitsers de oorlog beginnen te verliezen.

Bibliografie

Gérard-Libois, Jules, and José Gotovitch. L’an 40 : La Belgique Occupée. Bruxelles: CRISP, 1971.

Kossmann, Ernst Heinrich. De Lage Landen 1780 - 1980: Twee Eeuwen Nederland En België. 2: 1914 - 1980. Amsterdam: Elsevier, 1986.


Meer weten...

291018 Artikels Politiek van het minste kwaad Wouters Nico
17536 Artikels Collaboratie De Wever Bruno
gotovitch-et-kesteloot_collaboration-rApression Artikels Historiografie en collaboratie Kesteloot Chantal