België in oorlog / Artikels

Sociale verwachtingen ten aanzien van de Belgische justitie

Thema - Justitie

Auteur : Luyten Dirk (Instelling : CegeSoma)

Na de bevrijding leeft bij de bevolking een breed gedragen verlangen om de helpers van de bezetter te  straffen. Dit creëert in de Belgische rechtstaat een spanningsveld tussen deze sociale verwachtingen en de reikwijdte van de gerechtelijke bestraffing. Veel van wat de bevolking ziet als collaboratie, en waartegen delen van de bevolking zich met geweld keren tijdens de “straatrepressie”, is niet strafbaar volgens de wet. Of het is niet voldoende zwaarwegend om vervolging te verantwoorden.

Interneren

Deze spanning laat ruimte voor alternatieve vormen van sanctionering. Op basis van een besluitwet uit 1918 worden na de bevrijding duizenden al dan niet vermeende collaborateurs geïnterneerd en zo fysiek uitgesloten uit het maatschappelijke leven. Deze geïnterneerden symboliseren het spanningsveld tussen recht en maatschappelijke verwachtingen.

201142
Instelling : CegeSoma
Auteursrecht : Rechten voorbehouden
Oorspronkelijke legende : Zonder originele legende

Alternatieve straffen

3002
Instelling : CegeSoma
Collectie : Sipho
Auteursrecht : CegeSoma
Oorspronkelijke legende : [Frei gegeben durch zensur]
Webcaptie : Industrieel bekken van Charleroi tijdens de bezetting. De zware industrie blijft produceren, maar moet de grenzen in acht nemen die de doctrine van Galopin oplegt, meer bepaald het verbod om goederen van militaire aard te produceren.

Oprekken van de juridische marges is een antwoord op dit spanningsveld. De staat eist bij economische collaboratie, waar de bevolking strenge straffen verwacht, steeds een schadevergoeding : de leveringen aan de vijand hebben geleid tot het verlengen van de oorlog, wat voor de staat kosten met zich meebrengt.  Symbolisch is er sprake van financiële vergelding, een directe verwijzing naar het geld verdiend met deze vorm van collaboratie. De fiscale wetgeving is een ander minder omslachtig instrument dan het strafrecht om een grote groep te sanctioneren voor samenwerking met de vijand : alle oorlogswinsten  worden grotendeels wegbelast.

Uitsluiten

De burgerlijke epuratie is eveneens het resultaat van het oprekken van de marges van het recht. Deze epuratie zorgt ervoor dat ook wie zich schuldig heeft gemaakt aan minder zwaarwichtige collaboratiefeiten een sanctie krijgt. Hoewel de meeste van deze feiten in principe strafbaar zijn, is de kans op vervolging in de praktijk klein omdat het aantal erg hoog is. De burgerlijke epuratie is een lichtere sanctie : er is geen gevangenisstraf of boete, wel verlies van burgerlijke en politieke rechten, wat leidt tot maatschappelijke en politieke uitsluiting. Er is geen proces, zodat de effecten van de maatregel direct voelbaar zijn. Dat is nodig omdat één van de doelstellingen van de burgerlijke epuratie erin bestaat deze collaborateurs te beletten deel te nemen aan de verkiezingen in februari 1946. Op dat moment is voor die maatregel een draagvlak.

275343
Instelling : CegeSoma
Auteursrecht : Rechten voorbehouden
Oorspronkelijke legende : Zonder originele legende

Bibliografie

Aerts, Koen, Dirk Luyten, Bart Willems, and Paul Drossens. Was Opa Een Nazi? Speuren Naar Het Oorlogsverleden. Tielt: Lannoo, 2017.


Meer weten...

163793 Artikels Repressie Aerts Koen
29166 Artikels Volksrepressie van Haecke Lawrence
raab_ic_hemiksem_186-modifiA Artikels Opsluiting en gevangenschap - repressie Grevers Helen - Aerts Koen